درمان وسواس

اگر روزهایی را می‌گذرانید که یک فکر آزاردهنده مثل کنه به ذهنتان چسبیده و رهایتان نمی‌کند یا اگر مجبورید برای آرام کردن دل‌شوره درونی‌تان کاری را بارها و بارها تکرار کنید تنها نیستید. اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یک ضعف اراده یا فقط علاقه‌ی زیاد به تمیزی نیست بلکه یک چالش پیچیده در پردازش‌های مغزی است که کنترل آن بدون راهنمایی تخصصی می‌تواند بسیار فرساینده باشد. خبر خوب این است که روان‌شناسی و علوم شناختی امروزی برای این مسئله راهکارهای کاملاً علمی دارند.

انواع وسواس

وسواس می­تواند ناشی از استرس و اضطراب باشد. اختلال وسواس دارای انواع مختلفی است. هر یک از انواع وسواس با علائمی همراه هستند. انواع وسواس عبارتند از:

وسواس فکری

وسواس فکری به معنی تمایلات، افکار یا تصورات مزاحم و ناخواسته است که باعث آزار و رنجش افراد می‌شوند. فرد وسواسی تلاش می‌کند این تصوران و افکار را انکار یا سرکوب کند. به عبارت دیگر فرد خود را مشغول انجام اعمال وسواسی می‌کند. هر فردی که این علائم را به صورت مکرر تجربه کند احتمالاً دچار وسواس فکری شده است.

اغلب ما هر از گاهی افکار مزاحم داریم اما افکار وسواسی شدیدتر هستند. این افکار ممکن است باعث ناراحتی شوند و روی بر بسیاری از جنبه‌های زندگی تأثیر بگذارند.

تقریباً همه افراد افکار شدید و تکرار شونده را در مورد باز و بسته بودن درب خانه و ماشین تجربه کرده‌اند. اما برای برخی افراد این اتفاقات موقتی نیستند. در مقابل افکار وسواسی پایدار و فراگیر هستند.

این افکار تخیلات یا تمایلاتی هستند که معمولاً ناخواسته و ناراحت‌کننده می­باشند. اگر شما هم این علائم را دارید احتمالاً وسواس فکری و عملی را تجربه می‌کنید. در هر صورت این شرایط قابل مدیریت و درمان هستند و علائم تسکین پیدا می‌کنند.

برخی از افکار وسواسی عبارتند از:

• نگرانی در مورد آسیب دیدن خود یا سایر افراد
• سوء ظن به خیانت شریک زندگی بدون هیچ دلیلی
• نگرانی در مورد میکروب‌ها و آلودگی‌های بدن
• شمارش پله‌ها، اعداد و…
• ترس دست زدن به دستگیره‌های درب منزل

وسواس فکری عملی

اختلال وسواس عملی باعث تکرار اعمال ناخواسته می‌شود. فرد دارای این اختلال بار‌ها و بار‌ها یک کار را انجام می‌دهد. همه دارای عادت­ها یا افکاری هستند که گاهی اوقات تکرار می‌شوند. اما افراد مبتلا به OCD دارای نشانه‌های زیر هستند:

• حداقل یک ساعت در روز وقت اعمال وسواسی را انجام می‌دهند.
• اعمال آن‌ها خارج از کنترل هستند.
• اعمال وسواسی لذت بخش نیستند.
• این اعمال در کار و زندگی اجتماعی آن‌ها تداخل ایجاد می‌کند.

علل وسواس (فکری یا عملی)

متخصصان بر این باور هستند که برخی از عوامل محیطی و ژنتیکی می‌توانند منجر به بروز وسواس شوند. در کل علل ابتلای فرد به وسواس فکری و عملی عبارتند از:

• استرس یا تروما

استرس و اضطراب بیش از اندازه در محیط­های مختلف مانند مدرسه، خانه، محل کار و …. می‌تواند باعث افزایش خطر ابتلا به وسواس شود یا علائم را تشدید کند.

• شخصیت

بعضی از ویژگی‌های شخصیتی مانند مسئولیت­پذیری زیاد و کمال گرایی ممکن است در بروز OCD نقش داشته باشد.

• تجارب دوران کودکی

تجارب آسیب‌زا در دوران کودکی مانند بی‌توجهی بیش از حد، شانس ابتلا به این اختلال را افزایش می‌دهند.

• آسیب تروماتیک مغز

طبق تحقیقات صورت گرفته، علائم OCD ممکن است برای بعد از آسیب و ضربه به سر بروز پیدا کند.

• ژنتیک

ابتلای اعضای خانواده فرد مانند خواهر و برادر به وسواس باعث بروز این اختلال در وی می­شود.

• ابتلا به عفونت در کودکی

ابتلای فرد به عفونت استرپتوکوک در دوران کودکی باعث بروز وسواس در بزرگسالی می­شود.

• عدم تعادل سروتونین در مغز

در صورتی که میزان سروتونین در مغز تعادل نداشته باشد، فرد دچار علائم وسواس فکری و عملی می­شود.

نشانه‌ها و علایم اختلال وسواس (OCD)

فرد دارای اختلال وسواس فکری و عملی ممکن است که علائمی را تجربه کند. این علائم و نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

• ترس از کثیف شدن با لمس اجسام
• شک داشتن درباره باز و بسته بودن شیر گاز
• افکار جنسی مزاحم
• انجام کار‌های غیرمنطقی و تکراری
• توجه خیلی زیاد به نظم
• تماس زیاد با دوستان و اعضاء خانواده و نگرانی درباره سلامت آن‌ها
• شستشو مکرر دست‌ها
• تکرار و شمردن اعداد و کلمات بی‌ربط
• ترس از آسیب
• تقارن و کمال گرایی
• افکار تابو
• جمع آوری یا احتکار

آیا درمان قطعی وسواس فکری ممکن است؟

یکی از دغدغه‌های اصلی مراجعان این است که آیا درمان قطعی وسواس فکری واقعاً وجود دارد؟ واقعیت علمی این است که مدیریت و خاموش‌سازی علائم وسواس تا سطح یک زندگی طبیعی و آرام کاملاً دست‌یافتنی است. شدت اختلال با به‌کارگیری تکنیک‌های ترکیبی به حد زیادی فروکش می‌کند اما انتخاب مسیر درمانی درست اهمیت بالایی دارد.
برای اینکه تصویر روشنی از مسیر درمان داشته باشید روش‌های اصلی روان‌درمانی و تکنیک‌های جدید در جدول زیر مقایسه شده‌اند:

روش‌ها و تمرین‌های تخصصی درمان وسواس

برای رسیدن به بهترین نتیجه معمولاً از ترکیب چند روش طلایی استفاده می‌شود:

1. روان‌درمانی شناختی رفتاری و تکنیک ERP

در روش مواجهه و جلوگیری از پاسخ، مراجعه‌کننده تحت نظر متخصص یاد می‌گیرد که بدون انجام دادن رفتار وسواسی (مثلاً شستن دست)، اضطراب ناشی از فکر وسواسی را تحمل کند تا ذهن به مرور متوجه بی‌خطر بودن آن شود.

2. دارودرمانی تخصصی

داروهای ضد افسردگی و تنظیم‌کننده در موارد شدیدتر به کاهش شدت افکار کمک می‌کنند. قطع ناگهانی این داروها اصلاً توصیه نمی‌شود و حتماً باید زیر نظر پزشک باشد.

3. روش‌های نوین: ارزیابی و نقشه مغزی

امروزه تکنولوژی به کمک روان‌شناسی آمده است. پیش از شروع درمان با استفاده از نقشه برداری مغزی مشخص می‌شود که کدام نواحی مغز دچار اختلال در امواج هستند. اگر می‌خواهید بدانید این روش چگونه کار می‌کند مطالعه صفحه نقشه مغزی چیست؟ اطلاعات کاملی به شما می‌دهد.

همچنین برای سنجش دقیق عملکرد امواج مغز خود می‌توانید به بهترین مرکز نقشه مغزی در تهران یا بهترین مرکز نقشه مغزی در کرج مراجعه کنید.

4. روش‌های نوین: نوروفیدبک

نوروفیدبک جزو جدیدترین روش‌ها برای درمان اختلال وسواس است. در درمان وسواس با نوروفیدبک تغییراتی در امواج مغز رخ می‌دهد. در این روش درمانی با تغییر امواج و شرطی‌سازی پروسه درمان صورت می‌گیرد. این روش هیچگونه عارضه‌ای به همراه ندارد. در درمان اختلال وسواس با نوروفیدبک الگو‌های جدید به عنوان جایگزین الگو‌های رفتاری قبلی در نظر گرفته می‌شوند. الکترود‌هایی روی گوش و سر فرد وصل می‌شوند. سپس پزشک الگوی مغزی فرد را با استفاده از الکترود‌ها به دست می‌آورد.

در این روش با شرطی‌سازی و خودتنظیمی امواج مغز بدون مصرف دارو علائم وسواس را مهار می‌کند. برای دریافت خدمات می‌توانید به بهترین مرکز نوروفیدبک در تهران و همچنین بهترین مرکز نوروفیدبک در کرج مراجعه نمایید.

خدمات درمان وسواس در مرکز نوین مشاوره

تشخیص دقیق علت وسواس و انتخاب بهترین پروتکل درمانی نیازمند ارزیابی توسط متخصصین حرفه‌ای است. مشورت با بهترین روانشناس تهران به شما کمک می‌کند تا بدون تلف شدن زمان و تحمل هزینه‌های اضافی مستقیم وارد مسیر بهبودی شوید.
در مرکز نوین مشاوره ما با در اختیار داشتن کادر درمانی مجرب و تجهیزات پیشرفته نقشه برداری مغزی و نوروفیدبک جامع‌ترین مسیر درمان وسواس فکری و عملی را ارائه می‌دهیم. مراجعان گرامی می‌توانند جهت دریافت وقت مشاوره و ارزیابی تخصصی به شعب ما در تهران و کرج مراجعه کرده یا با شماره‌های درج شده در سایت تماس حاصل فرمایند.

هیپنوتیزم درمانی

هیپنوتیزم درمانی یکی از روش‌های درمان اختلال وسواس محسوب می‌شود. میزان اثربخشی این روش برای درمان وسواس به شدت اختلال و علائم آن بستگی دارد. برای درمان اختلال وسواس می‌توان از ترکیب روش‌هایی مانند روان پویشی، هیپنوتیزم و درمان شناختی رفتاری استفاده کرد. با هیپنوتیزم، واکنش فرد در برابر اضطراب و استرس تغییر پیدا می‌کند و مغز دوباره پردازش می‌شود. اما این روش درمانی مانند سایر روش‌ها از قبیل نوروفیدبک برای بهبود علائم وسواس مؤثر نیست.

هیپنوتیزم درمانی به فرد کمک می‌کند که افکار ناخودآگاه خود را تحت کنترل قرار دهد. افکار ناخودآگاه به همان افکاری اطلاق می‌شود که کنترل آن‌ها از آگاهی فرد خارج است. از مزایای هیپنوتیزم درمانی برای درمان علائم وسواس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آزادسازی ذهن از افکار آزاردهنده
• کنترل افکار مزاحم
• کمک به افزایش میزان آرامش در فرد

سوالات متداول 

1. آیا وسواس فکری بدون دارو درمان می‌شود؟

بله، در موارد خفيف تا متوسط استفاده از روش‌های شناختی‌رفتاری و پروتکل‌های جدید نوروفیدبک می‌تواند بدون نیاز به دارودرمانی، علائم را به طور کامل مهار کند.

2. دوره درمان وسواس چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان درمان به شدت اختلال و روش انتخابی بستگی دارد اما معمولاً طی ۱۲ تا ۲۰ جلسه روان‌درمانی یا جلسات منظم نوروفیدبک تغییرات چشمگیر و پایداری در روند بهبودی مشاهده می‌شود.

3. آیا امکان بازگشت علائم وسواس بعد از درمان وجود دارد؟

اگر درمان به‌صورت ریشه‌ای انجام شود و مراجع تکنیک‌های مواجهه و خودتنظیمی مغز را به‌خوبی یاد بگیرد احتمال بازگشت علائم نزدیک به صفر خواهد بود.

4. چطور متوجه شوم وسواس من شدید است و باید مراجعه کنم؟

اگر افکار و رفتارهای تکراری روزانه بیش از یک ساعت از وقت شما را می‌گیرد یا باعث اختلال در شغل، روابط و خواب شما شده است حتماً باید توسط متخصص ارزیابی شوید.